لباس هاي فضايي در طي دهه هايي كه از آغاز مأموريت هاي فضايي مي گذرد، دستخوش تغييرات زيادي شده است كه در اين مقاله سعي داريم به سير اين تحولات بپردازيم.
1)خلبانان هواپيماهاي سري01- H در درون لباس هاي فشار
هواپيماهاي جت: زماني كه هواپيماي جت ساخته شده خلبانان براي تطبيق با فشار هواي كم و كمبود اكسيژن در ارتفاعات زياد نياز به لباس هايي با قابليت تنظيم فشار داشتند. بيشتر اين لباس ها تنها براي زماني كه فشار كابين افت مي كرد طراحي شده بودند. اين لباس ها داراي پوششي از جنس نئوپرين (Neoprene) بودند كه مي توانستند همچون يك بالون، پر از باد شوند، همچنين داراي پوششي سخت و غيرقابل انعطاف بر روي نئوپرين براي ايجاد فشار مستقيم بر روي خلبان و نگه داشتن خود لباس بودند. شيلنگ هايي به طور مستقيم از لباس به هواپيما متصل بودند كه اكسيژن مورد نياز از اين طريق تأمين مي شد.
2)فضانوردان اصلي پروژه مركوري در لباس هاي فضايي شان
پروژه مركوري: زماني كه پروژه مركوري ناسا آغاز شد، لباس هاي فضايي طرح اوليه لباس هاي فشار را حفظ كردند با اين تفاوت كه بر روي نئوپرين چندين لايه مايلار با اندود آلومينيوم اضافه شده بود.
لباس هاي فضايي مركوري، همچنين شامل پوتين، دستكش و يك كلاه متصل به يقه لباس، بود. لباس ها توسط يك پنكه خارجي كه فضانوردان با خود حمل مي كردند، خنك مي شد فضانوردان اكسيژن را از طريق فضاپيما و شيلنگ هاي متصل به لباس ها دريافت مي كردند. مانند قبل، لباس ها تنها زماني پرفشار مي شدند كه فشار كابين افت مي كرد.
3)ادوايت فضانورد جميني4، اولين راهپيمايي فضايي آمريكا
پروژه جميني: فضانوردان گزارش دادند كه جا به جايي در لباس هاي فضايي مركوري زماني كه پرفشار مي شوند بسيار دشوار است، زيرا اين لباس ها اساساً براي راهپيمايي فضايي طراحي نشده بود بنابراين ناسا زماني كه پروژه جميني شروع شد، تصميم گرفت كه لباس هاي فضايي نه براي موارد ضروري كه براي راهپيمايي هاي فضايي طراحي شوند، بنابراين تغييرات زيادي بر روي لباس ها صورت گرفت.
براي تطبيق با محيط فضا، لباس هاي فضايي جميني، پوششي شبكه دوزي شده از نئوپرين با لايه هايي از نايلون و با اندود تفلون براي محافظت در برابر خرده سنگ هاي فضايي بود. فضاپيما اكسيژن و هواي خنك را از طريق جعبه هايي متصل به لباس تأمين مي كرد. بعد از انجام پروژه جميني فضانوردان دريافتند كه خنك كردني كه با هوا صورت مي گيرد كاربرد چنداني ندارد. اغلب اوقات فضانوردان در طول راهپيمايي ها، دچار گرمازدگي و تشنگي مي شدند و كلاه هايشان از رطوبت زياد، بخار مي گرفت.
4)آپولو11 (Neil Armstrong) لباس فضايي نيل آرمسترانگ
پروژه آپولو: به اين خاطر كه فضانوردان آپولو بايد علاوه بر پرواز در فضا بر سطح ماه هم قدم مي گذاشتند يك لباس فضايي مجزا هم براي راهپيمايي بر روي ماه ساخته شد. لباس اصلي فضانوردان كه در طي پرتاب مي پوشيدند مانند لباسي بود كه هنگام افت فشار در كابين فضانوردان ديگر مأموريت ها مي پوشيدند.
لباس آپولو شامل موارد زير بود:
-يك لباس خنك كننده آبي نايلوني
-لباس فشار چند لايه
¤لايه دروني: لايه اي نايلوني سبك با منفذهاي گوناگون
¤ لايه مياني: نايلون با پوشش نئوپرين براي نگه داشتن فشار
¤لايه بيروني: لايه اي نايلوني براي نگه داشتن لايه هاي پرفشار زيرين
-پنج لايه مايلار با اندود آلومينيوم و تركيبي از چهار لايه داكرون براي محافظت در مقابل گرما
5)-(Kapton )دو لايه كاپتون براي حفاظ گرمايي بيشتر
-يك لايه با پوشش تفلون (غيرقابل اشتعال) براي محافظت در برابر پارگي
-يك لايه از تفلون سفيد (غيرقابل اشتعال)
لباس شامل پوتين، دستكش، يك كلاه پارچه اي براي برقراري ارتباط و يك كلاه از پلاستيك شفاف بود. در مدت زمان پرتاب، اكسيژن و خنك كننده آبي از طريق فضاپيما تأمين مي شد. براي راهپيمايي بر سطح ماه، لباس با يك جفت پوتين محافظ، دستكش، فيلترها و سايه بان هايي كه بر روي كلاه براي محافظت از تابش آفتاب قرار مي گرفتند، كوله پشتي پشتيبان قابل حمل كه شامل اكسيژن، تجهيزات حذف كربن دي اكسيد و خنك كننده آبي بود، مجهز مي شد. لباس فضايي و كوله پشتي مجموعاً 82كيلوگرم بر روي زمين و فقط 14كيلوگرم بر سطح ماه وزن داشتند.
لباس اصلي ماموريت هاي آپولو همچنين در طي راهپيمايي هاي فضايي ماموريت هاي Skylab مورد استفاده قرارمي گرفت.
6)شاتل هاي فضايي: در طول اولين پروازهاي شاتل فضايي، فضانوردان يك لباس پرواز قهوه اي رنگ مي پوشيدند. مانند ماموريت هاي آغازين، اين لباس هاي پرواز هم براي محافظت فضانوردان تنها به هنگام افت فشار در كابين كاربرد داشتند. طراحي اين لباس ها بسيار شبيه به لباس هاي پرواز ماموريت هاي آپولو بودند.
زماني كه پروازهاي شاتل بيشتر رايج شد فضانوردان پوشيدن لباس هاي پرفشار در طي مدت پرتاب را متوقف كردند و به جاي آنها لباس هايي آبي روشن با پوتين هاي مشكي و يك كلاه سفيد پلاستيكي ضد ضربه جانشين شد. پوشيدن اين لباس ها تا حادثه چلنجر ادامه داشت.
بعد از بازبيني حادثه چلنجر، ناسا از تمام فضانوردان خواست تا در طي مدت پرتاب و ورود به جواز لباس هاي پرفشار استفاده كنند. اين لباس هاي پرواز نارنجي پرفشارند و باكلاه ارتباطي، كلاه فضانوردي، پوتين، دستكش، چتر نجات و كيسه هوا مجهز شده اند. اين لباس ها هم دوباره تنها در موارد ضروري - افت فشار كابين يا مواردي كه فضانورد مجبور است از فضاپيما در ارتفاعات بالا در طي پرتاب يا ورود به جو به بيرون بپرد- قابل استفاده اند.
7)امروزه در راهپيمايي هاي فضايي شاتل و ايستگاه فضايي بين المللي از لباس هاي فضايي اي با تكنولوژي پيشرفته تري به نام EMU (Extavehixular Mobility Unit) استفاده مي شود